यादें, यादें, यादें.... और हमारे चौबे जी

हे टायटल वाचल्यावर तुमच्या डोक्याचा भुगा झाला तर नवल नाही. तुमच्या मातापित्यांनी तुमचे संगोपन कसे केले त्याला अनुसरून तुम्ही एखादी शिवी हासडाल पण ही भानगड काय आहे ते समजून घेण्याची उर्मी प्रबळ झाल्यामुळे तुम्ही लेख वाचायला सुरूवात कराल. आता पहिल्याच प्यारेग्राफमध्ये तुम्हाला याचा अर्थ सांगितला तर फुड मजा काय राहीली वो सायेब? तर टायटलमध्येच यादें म्हटल्यावर आम्ही स्वतःला स्मरणरंजनाचे (म्हणजे नॉष्टाल्जिया, बर का!) लायसन काढून दिले आहे हे चाणाक्ष वाचकांच्या लक्षात आले असेलच. आणि खरे सांगायचे तर लायसनचीही गरज नाही. भंकस करायला लायसन लागते असे कुणी सांगितले आहे?

परवा आयपीयलची म्याच बघताना मन भूतकाळात गेले. आमच्या लहानपणी टिव्ही वगैरेंचा दिमाख नव्हता. त्यामुळे क्रिकेटशी संबंध मुख्यतः रेडियोमधून यायचा. त्यातही रणजी सामना असेल तर त्याची मराठीतून कॉमेंटरी म्हणजे धावते समालोचन.

साठ्ये : नमस्कार; आकाशवाणी पुणे (फ) केंद्रावर आपले स्वागत आहे. मुंबई विरुद्ध दिल्ली यांच्यात खेळल्या जाणार्‍या रणजी सामन्याचे दुसर्‍या दिवसाचे धावते समालोचन. पहिल्या दिवशी मुंबईने दमदार फलंदाजी करून आपली बाजू भक्कम केली आहे. तुम्हाला काय वाटते, कुलकर्णी?

कुलकर्णी : अं अं अं...झ्याकफिरदुर्र्र्र्र्र्र्र्र्र्र्र्र्र्र् (कुलकर्णी नेहेमी नाजुक वेळेस तपकिरीचा बार भरतात!)

साठ्ये : असो. तर कुलकर्णींच्या ह्या विशेष प्रतिक्रियेनंतर सामन्याकडे वळू या. सकाळच्या या कोवळ्या उन्हात फलंदाज ब्याटी हातात घेऊन तयार. मला आठवतय, १९६७ साली चंदू बोर्डे खेळत असताना असेच कोवळे उन पडले होते. तुम्हाला आठवतय का लेले?

लेले (माइकवर हात ठेवून) : त्यो फोया छ्यायया थ्याया म्थामम्मा!

साठ्ये (मा.हा.ठे.) : काय?

लेले (मा.हा.ठे.) (तंबाखू गिळून टाकत) : अहो तो पोर्‍या जायच्या आत चहा सांगा त्याला. नंतर यायचा नाही परत!

मध्येच प्रक्षेपण थांबते.
"असा उदास का दिसतो आहेस, रामय्या?"
"काय करू, पावसाळा तोंडावर आला, पण घराचे छप्पर अजून तयार नाही"
रामय्याची वेळ तुमच्यावर येऊ देवू नका. वापरा लक्ष्मी सिमेंट.

साठ्ये : मुंबई संघाचे फलंदाज गावसकर सूर्याकडे बघतायत, गोलंदाजाकडे बघतायत, प्रेक्षकांकडे बघतायत, ब्याट हातात घेतायत, घुमवतायत, तिच्या वजनाचा अंदाज घेतायत. गोलंदाज अमरनाथ चेंडूवर लकाकी आणतायत, चेंडू घासतायत, पुसतायत, घासतायत, पुसतायत, घासतायत, पुसतायत, घासतायत, पुसतायत. पहिला चेंडू, आखूड टप्प्याचा, मिडल आणि ऑफवर, गावसकर यांच्या मनात आलं होत की फटका मारावा पण अखेरच्या क्षणी त्यांनी निर्णय बदललेला आहे आणि चेंडू यष्टीरक्षकाकडे.

अशी बाल-बाय-बाल कामेंटरी ऐकत आमचा दिवस जात असे. इथे बालचा संबंध केसाशी लावून एक पीजे उकळण्याचा मोह आम्ही कठोर मनाने टाळला आहे [१]. आमच्या या अपूर्व त्यागाची इतिहास नोंद घेईलच, सध्या तुम्ही घ्या म्हणजे झालं.

[१] लोकशाहीत अभिव्यक्तीस्वातंत्र्याचे महत्त्व मनमुराद कुठेही पीजे मारायला मिळाले की लक्षात येते. हेच एखाद्या सुलतानाच्या दरबारात झाले असते तर?

"कोण आहे रे तिकडे? याला अंधारकोठडीत डांबून महिनाभर कुमार सानूच्या आवाजात 'मेरे नयना सावन भादो' ऐकवा."

"सुलतान, माफी! मला हत्तीच्या पायाखाली द्या, कडेलोट करा पण सुमार कानू नको."

"खामोश! नामाकूल, बेअदब, बेतकल्लुफ, बेमुरव्वत, बेसफा, बेचाफा, बेदाणा! तख्त-ए-सलतनत-ए-ताजिरात-ए- आलमपनाह-ए-हिंदुस्तान च्या समोर पीजे मारण्याची गुस्ताखी? या अपराधाला मुआफी नाही."

इतके मोठे वाक्य एका दमात बोलल्यामुळे तख्त-ए-सलतनत-ए-ताजिरात-ए- आलमपनाह-ए-हिंदुस्तान धापा टाकू लागतात.

कैद्याच्या किंकाळ्यांचे आवाज हळूहळू क्षीण होत जातात. महालातून दिसणार्‍या प्रदूषणविरहित सूर्यास्ताकडे बघताना, खारेदाणे तोंडात टाकत सुलतान पुढच्या गुस्ताखीला कुठला गायक निवडावा या विचारात गढून जातात. तेवढ्यात बेगमसाहिबा प्रवेश करतात. त्यांच्या अचानक एंट्रीवर दचकून सुलतानांचे खारेदाणे ग्यालरीतून खाली सांडतात. दुसरे कुणी असते तर सहा महिने हिमेश रेशमिया पण बेगमसाहिबांच्या समोर सुलतान गरीब बैलात फुरियर ट्रान्सफॉर्म होत असत... अरेच्च्या, ही तळटीप आहे होय! आम्ही चुकुन आमच्या 'कमिंग जावई' (दरवेळी स्त्रियांनाच समान हक्क का म्हणून?) ऐतिहासिक नाटकातच घुसलो.

अशी मध्येच तळटीप घुसल्याने आमच्या विचारप्रक्रियेत खंड पडला आहे. तेव्हा पुढील भेटीपर्यंत रामराम, सीतासीता, रावणरावण इ.

अरेहो, तो टायटलचा घोळ निस्तरायचा राहिलाच की. तर त्यावेळी धर्मयुग नावाचे एक चांगले मासिक येत असे. त्यात एक सदर असायचे, "यादें, यादें, यादें..." आणि एकदा यात कुणीतरी कुठल्यातरी चौबेजीं वर लेख लिहीला होता. फारशी मासिकं येत नसत त्यामुळे तोच अंक पुन्हापुन्हा वाचून काढायचा. अशा प्रक्रियेत ही दोन्ही टायटल डोक्यात फिट्ट झाली.

यादें, यादें, यादें.... और हमारे चौबे जी