एक उत्क्रांती अशीही

विविध विषयांवर रोचक आणि माहितीपूर्ण लेख/लेखमाला, चर्चा सातत्याने प्रसिद्ध करून मराठी सायटींमध्ये उपक्रमाने आपले वेगळेपण राखले आहे. गेल्या वर्षीप्रमाणेच या वर्षीही उपक्रमाचा दिवाळी अंक एकदम फर्मास निघाला आहे. याबद्दल उपक्रमाचे संचालक शशांक जोशी आणि दिवाळी अंकाचे संपादक मंडळ यांचे मनःपूर्वक अभिनंदन.

यातील लेख 'एक उत्क्रांती अशीही.'

दिवाळीच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा. नवीन वर्ष सर्वांना सुख, समृद्धी आणि शांततेचे जावो हीच सदिच्छा.

भय इथले संपत नाही..

टू अँड अ हाफ मेन या मालिकेतील एका एपिसोडचे नाव आहे, "लव्ह इजन्ट ब्लाइंड, इटस रिटार्डेड." असेच कधी कधी नोस्टाल्जियाबद्दलही म्हणावेसे वाटते. परदेशात असताना कशाचाही नोस्टाल्जिया वाटायला लागतो. अगदी इथल्या टीव्ही बघण्याचाही. मग परत आल्यावर जेव्हा खरोखर टीव्ही ’बघणे’ होते, तेव्हा स्वत:च्याच एक कानाखाली द्यावीशी वाटते.

ह्यावेळीही असेच झाले. काहीतरी मस्त बघावे ही मणीषा मणात बाळगून (साभार : पुल) टीव्हीसमोर बसलो.

पहिला च्यानेल जाहिरातींचा होता. गुटकयापासून डायपरपर्यंत सर्व प्रकारच्या जाहिराती दाखवून झाल्या की ५ मिनिटे विरंगुळा म्हणून मुकद्दर का सिकंदर दाखवित होते. क्लिक. पुढे एक मराठी मालिका चालू होती. खरे तर इतके कळल्यावर च्यानेल बदलावा नं? पण ते जमते तर काय पाहिजे होते? आता एक कोडे. समजा असा सीन आहे की हिरो वाण्याच्या दुकानात जातो आणि साखर घेउन येतो. हा सीन मराठी मालिकेत कसा दाखवतील?

हिरो दुकानात येतो. क्यामेरा मागे, पुढे, वर, खाली, लांब, जवळ कुठेही असू शकतो, ते महत्वाचे नाही. ब्याकग्राउंडला ढ्याण ढ्याण म्युझिक. (हे म्युझिक मालिकेत सदैव वाजायलाच हवे. मग भले मर्तिकापासून बारशापर्यंत कुठलाही प्रसंग असो.)

हिरोच्या तोंडाचा क्लोज अप. वाण्याच्या तोंडाचा क्लोज अप.
हिरोच्या तोंडाचा क्लोज अप. वाण्याच्या तोंडाचा क्लोज अप.
हिरोच्या तोंडाचा क्लोज अप. वाण्याच्या तोंडाचा क्लोज अप.

वाणी वर बघतो. वर बघणे स्लो मोशनमध्ये तीन वेळा. (मागे ढ्याण ढ्याण चालूच)
हिरो वाण्याकडे बघतो. बघणे स्लो मोशनमध्ये तीन वेळा. (मागे ढ्याण ढ्याण चालूच)
परत हिरोच्या तोंडाचा क्लोज अप. वाण्याच्या तोंडाचा क्लोजअप.

वाणी : हम्म..(कथेशी, प्रसंगाशी संबंध असो वा नसो, चेहेर्‍यावर राग, लोभ, करूणा, प्रेम, हिंसा, दया, भीती, अपेक्षा किंवा जे जमतील ते कुठलेही भाव किंवा बहीण. ते ही नाही जमले तर त्रिफळा चूर्ण घेतल्यामुळे पोटात कळ आल्यासारखा चेहेरा नुसता पिळवटला तरी चालेल. यालाच मराठी मालिकांमध्ये अभिनय करणे असे म्हणतात.)

हिरो : एक काम होतं..(आधीचा कंस रिपीट)
वाणी : काम? इथे तीनदा एको इफेक्ट, काम? काम?? काम??? (आधीचा कंस रिपीट)
हिरो : हो.. (परत कंस, अक्रूर, अष्टावक्र, यशोदा.. आख्खं गोकुळ-वृंदावनच रिपिट)
वाणी : काय पाहिजे? (जाऊ दे, किती वेळा तेच सांगायचे?)
हिरो : साखर हवी होती.
वाणी : साखर??? इथे तीनदा एको इफेक्ट, साखर? साखर?? साखर???
हिरो : हो, संपली आहे.

वाणी उठतो. साखर भांड्यात घेऊन तराजूकडे येतो. पिशवी तराजूवर ठेवून त्यात साखर भरायला लागतो. साखरेवर क्लोज अप. साखर पडताना स्लोमोशनमध्ये. मधून मधून हिरो-वाणी क्लोज अप चालूच. साखर भरून वाणी पिशवी बांधणार तितक्यात हिरविणीची एंट्री.

हिरविण : थांबा! x ३ एको इफेक्ट (ढ्याण ढ्याण ढ्याण!)
हिरो : वसुधा, तू???
(हिरो, हिरविण, वाणी यांच्या तोंडाचे क्लोज अप + कंस रिपिट + ढ्याण ढ्याण) x ३
हिरविण : हो..
हिरो : पण तू इथे..
हिरविण : अरे.. मी..
हिरो : पण मी येतच होतो....
हिरविण : अरे.. पण..मी..
हिरो : अग, पण..(मूळ मुद्यावर न येता असा जितका टैमपास करता येईल तितके चांगले)
हिरविण : अरे.. मी..मी..मी.. कालच आणली साखर.
हिरो : काय? x ३ एको इफेक्ट (ढ्याण ढ्याण ढ्याण!)

(हिरो, हिरविण, वाणी यांच्या तोंडाचे क्लोज अप + कंस रिपिट + ढ्याण ढ्याण) x ४
चित्र फ्रीज होते. पुढच्या भागात बहुतेक हिरो-हिरविण जोडीने गूळ खरेदी करतील.

कथानक वगैरे गेलं मलेशिया-सिंगापूर सहलीला, ती लै पुढची गोष्ट. जे काय बरे-वाइट दाखवायचे ते रियल-टाइम दाखवा ना भडव्यो! या मालिकांचे अनुक्रमे दिग्दर्शक, क्यामेरामन आणि एडीटर हे रोज काय पिऊन येत असावेत? आन आवशीचा घो ह्या पब्लिकच्या! ते ही भांगेची गोळी घेतल्यासारखे दोन-दोनशे एपिसोड हे सगळे बघत रहातात. आपल्या समाजाचा एकत्रित आयक्यू इतका खाली गेला आहे का? विशेष म्हणजे मराठीतील जवळजवळ सर्व नामवंत कलाकार सध्या हेच करत आहेत. असो. पुढे चलावं.

पुढच्या च्यानेलवर आशा पारेखचं कुठलतरी गाणं चालू होतं. गाणं छान होतं पण आशा पारेखला पाहून चुकून बालाजी तांबेंचा ’मेदवृद्धी : कारणे व उपाय’ हा लेख आठवला. लगेच च्यानेल बदलला. तर तिथे राखी सावंत आणि तिचा नवरा त्यांच्या मुलाचे डायपर बदलत होते. ते पाहून मनात आलेले अनंत प्रश्न तिथेच गिळून टाकले. क्लिक. पुढे कॉफी विथ करण चालू होते. त्यात अमिताभ आणि शाहरूख, दोघांची एकत्र मुलाखत. का? तर म्हणे दोघेही हिंदी सिनेमातील ब्रिलियंट ऍक्टर आहेत. हा शेवटचा घाव होता. हे ऐकून आम्हाला झीट आली. दोन तासांनी शुद्ध आल्यावर लगेच केबलवाल्याला फोन केला आणि केबल कनेक्शन क्यान्सल केले. आता आयुष्य सुखात चालले आहे.
---
प्रेरणा : "I find television very educating. Every time somebody turns on the set, I go into the other room and read a book." -- Groucho Marx

एकदा काय झालं...

नाव : कॅपुसिन, वय वर्षे चार फक्त, देश फ्रान्स.

व्यवसाय : गोष्टी सांगणे.

विश्वास बसत नाही, उभाच रहातो. कॅपुसिनचा गोष्टीचा व्हिडीओ आंतरजालावर बराच लोकप्रिय झाला आहे. हे पाहून तिच्या आईने, अ‍ॅनने, ही लोकप्रियता चांगल्या कामासाठी वापरायचे ठरवले. ती म्हणते, " मी कॅपुसिनची लोकप्रियता चांगल्या कामासाठी वापरायची ठरवली. काही चांगल्या लोकांच्या मदतीने आणि Edurelief या संस्थेच्या सहाय्याने मंगोलियातील मुलांसाठी पैसे जमवण्याची ही योजना उभी राहीली. हे पैसे मंगोलियन मुलांसाठी पुस्तके घ्यायला उपयोगी पडतील." यासाठी त्यांनी टी-शर्ट, बटणे, चुंबके आणि पोष्टकार्डही बनवली आहेत.

कॅपुसिनची गोष्ट ऐकताना भंजाळून जायला होते. पठ्ठी एकदम नॅचरल आहे. गोष्टीत सलीम-जावेदला चक्कर येईल इतका मसाला आहे. माकडांची पिल्लं, वाघ, बाळं खाणारी मगर, जादूची अ‍ॅलर्जी असणारा हिपोपोटॅमस, चेटकीण. कॅपुसिनच्या चिमुकल्या डोक्यात हे सर्व कुठून आले तिलाच माहीत. आणि ती मोठ्ठे मोठ्ठे डोळे करून जेव्हा गोष्ट रंगवून सांगते तेव्हा आपण गोष्टीतील संगती लावणे सोडून तिचे लाघवी हावभाव बघत रहातो.

Once upon a time... from Capucha on Vimeo.

अश्या ह्या कॅपुसिनला साक्षात दंडवत.

यादें, यादें, यादें.... और हमारे चौबे जी

हे टायटल वाचल्यावर तुमच्या डोक्याचा भुगा झाला तर नवल नाही. तुमच्या मातापित्यांनी तुमचे संगोपन कसे केले त्याला अनुसरून तुम्ही एखादी शिवी हासडाल पण ही भानगड काय आहे ते समजून घेण्याची उर्मी प्रबळ झाल्यामुळे तुम्ही लेख वाचायला सुरूवात कराल. आता पहिल्याच प्यारेग्राफमध्ये तुम्हाला याचा अर्थ सांगितला तर फुड मजा काय राहीली वो सायेब? तर टायटलमध्येच यादें म्हटल्यावर आम्ही स्वतःला स्मरणरंजनाचे (म्हणजे नॉष्टाल्जिया, बर का!) लायसन काढून दिले आहे हे चाणाक्ष वाचकांच्या लक्षात आले असेलच. आणि खरे सांगायचे तर लायसनचीही गरज नाही. भंकस करायला लायसन लागते असे कुणी सांगितले आहे?

परवा आयपीयलची म्याच बघताना मन भूतकाळात गेले. आमच्या लहानपणी टिव्ही वगैरेंचा दिमाख नव्हता. त्यामुळे क्रिकेटशी संबंध मुख्यतः रेडियोमधून यायचा. त्यातही रणजी सामना असेल तर त्याची मराठीतून कॉमेंटरी म्हणजे धावते समालोचन.

साठ्ये : नमस्कार; आकाशवाणी पुणे (फ) केंद्रावर आपले स्वागत आहे. मुंबई विरुद्ध दिल्ली यांच्यात खेळल्या जाणार्‍या रणजी सामन्याचे दुसर्‍या दिवसाचे धावते समालोचन. पहिल्या दिवशी मुंबईने दमदार फलंदाजी करून आपली बाजू भक्कम केली आहे. तुम्हाला काय वाटते, कुलकर्णी?

कुलकर्णी : अं अं अं...झ्याकफिरदुर्र्र्र्र्र्र्र्र्र्र्र्र्र्र् (कुलकर्णी नेहेमी नाजुक वेळेस तपकिरीचा बार भरतात!)

साठ्ये : असो. तर कुलकर्णींच्या ह्या विशेष प्रतिक्रियेनंतर सामन्याकडे वळू या. सकाळच्या या कोवळ्या उन्हात फलंदाज ब्याटी हातात घेऊन तयार. मला आठवतय, १९६७ साली चंदू बोर्डे खेळत असताना असेच कोवळे उन पडले होते. तुम्हाला आठवतय का लेले?

लेले (माइकवर हात ठेवून) : त्यो फोया छ्यायया थ्याया म्थामम्मा!

साठ्ये (मा.हा.ठे.) : काय?

लेले (मा.हा.ठे.) (तंबाखू गिळून टाकत) : अहो तो पोर्‍या जायच्या आत चहा सांगा त्याला. नंतर यायचा नाही परत!

मध्येच प्रक्षेपण थांबते.
"असा उदास का दिसतो आहेस, रामय्या?"
"काय करू, पावसाळा तोंडावर आला, पण घराचे छप्पर अजून तयार नाही"
रामय्याची वेळ तुमच्यावर येऊ देवू नका. वापरा लक्ष्मी सिमेंट.

साठ्ये : मुंबई संघाचे फलंदाज गावसकर सूर्याकडे बघतायत, गोलंदाजाकडे बघतायत, प्रेक्षकांकडे बघतायत, ब्याट हातात घेतायत, घुमवतायत, तिच्या वजनाचा अंदाज घेतायत. गोलंदाज अमरनाथ चेंडूवर लकाकी आणतायत, चेंडू घासतायत, पुसतायत, घासतायत, पुसतायत, घासतायत, पुसतायत, घासतायत, पुसतायत. पहिला चेंडू, आखूड टप्प्याचा, मिडल आणि ऑफवर, गावसकर यांच्या मनात आलं होत की फटका मारावा पण अखेरच्या क्षणी त्यांनी निर्णय बदललेला आहे आणि चेंडू यष्टीरक्षकाकडे.

अशी बाल-बाय-बाल कामेंटरी ऐकत आमचा दिवस जात असे. इथे बालचा संबंध केसाशी लावून एक पीजे उकळण्याचा मोह आम्ही कठोर मनाने टाळला आहे [१]. आमच्या या अपूर्व त्यागाची इतिहास नोंद घेईलच, सध्या तुम्ही घ्या म्हणजे झालं.

[१] लोकशाहीत अभिव्यक्तीस्वातंत्र्याचे महत्त्व मनमुराद कुठेही पीजे मारायला मिळाले की लक्षात येते. हेच एखाद्या सुलतानाच्या दरबारात झाले असते तर?

"कोण आहे रे तिकडे? याला अंधारकोठडीत डांबून महिनाभर कुमार सानूच्या आवाजात 'मेरे नयना सावन भादो' ऐकवा."

"सुलतान, माफी! मला हत्तीच्या पायाखाली द्या, कडेलोट करा पण सुमार कानू नको."

"खामोश! नामाकूल, बेअदब, बेतकल्लुफ, बेमुरव्वत, बेसफा, बेचाफा, बेदाणा! तख्त-ए-सलतनत-ए-ताजिरात-ए- आलमपनाह-ए-हिंदुस्तान च्या समोर पीजे मारण्याची गुस्ताखी? या अपराधाला मुआफी नाही."

इतके मोठे वाक्य एका दमात बोलल्यामुळे तख्त-ए-सलतनत-ए-ताजिरात-ए- आलमपनाह-ए-हिंदुस्तान धापा टाकू लागतात.

कैद्याच्या किंकाळ्यांचे आवाज हळूहळू क्षीण होत जातात. महालातून दिसणार्‍या प्रदूषणविरहित सूर्यास्ताकडे बघताना, खारेदाणे तोंडात टाकत सुलतान पुढच्या गुस्ताखीला कुठला गायक निवडावा या विचारात गढून जातात. तेवढ्यात बेगमसाहिबा प्रवेश करतात. त्यांच्या अचानक एंट्रीवर दचकून सुलतानांचे खारेदाणे ग्यालरीतून खाली सांडतात. दुसरे कुणी असते तर सहा महिने हिमेश रेशमिया पण बेगमसाहिबांच्या समोर सुलतान गरीब बैलात फुरियर ट्रान्सफॉर्म होत असत... अरेच्च्या, ही तळटीप आहे होय! आम्ही चुकुन आमच्या 'कमिंग जावई' (दरवेळी स्त्रियांनाच समान हक्क का म्हणून?) ऐतिहासिक नाटकातच घुसलो.

अशी मध्येच तळटीप घुसल्याने आमच्या विचारप्रक्रियेत खंड पडला आहे. तेव्हा पुढील भेटीपर्यंत रामराम, सीतासीता, रावणरावण इ.

अरेहो, तो टायटलचा घोळ निस्तरायचा राहिलाच की. तर त्यावेळी धर्मयुग नावाचे एक चांगले मासिक येत असे. त्यात एक सदर असायचे, "यादें, यादें, यादें..." आणि एकदा यात कुणीतरी कुठल्यातरी चौबेजीं वर लेख लिहीला होता. फारशी मासिकं येत नसत त्यामुळे तोच अंक पुन्हापुन्हा वाचून काढायचा. अशा प्रक्रियेत ही दोन्ही टायटल डोक्यात फिट्ट झाली.

यादें, यादें, यादें.... और हमारे चौबे जी

याचसाठी केला होता अट्टाहास

"आय टेल यू, टूरिझम इज वे ओव्हररेटेड"

जगातील कुठल्याही कोपर्‍यातील लोक दोन दिवस सुट्टी मिळाली तरी कुठेतरी जाण्याचा बेत करत असताना असे वाक्य उच्चारणे याचा अर्थ तुम्हाला अशी प्रक्षोभक वाक्ये टाकून लोकांच्या झुंजी लावण्याचा छंद आहे किंवा तुम्ही मराठी सायटींचे (मसा) सदस्य आहात. अर्थात मसावर नुसते वाक्य उच्चारून भागत नाही. त्याला थोडी पार्श्वभूमी वगैरेंची फोडणी देऊन चर्चाप्रस्ताव तयार करावा लागतो पण हे विषयांतर झाले. पर्यटण मलाही लई आवडते पण त्याबरोबर येणारे काही शत्रू लोक डोक्याची कल्हई करतात.

म्युझियम

कुठल्याही नवीन शहरात गेल्यावर तिथे मोठ्ठे म्युझियम आहे असे कळले की माझ्या छातीत धडकी भरते. याचा अर्थ मला म्युझियम बघायला आवडत नाहीत असा अजिबात नाही. खरी वेदना वेगळीच आहे. एखादे टिपिकल, (जगप्रसिद्ध इ.) म्युझियम बघण्याचा अनुभव रोचक असतो. अ‍ॅड्रेनलिन नसानसातून धावत असते. प्रवेश केल्यावर मी प्रत्येक गोष्ट निरखून बघायला सुरूवात करतो.

"वा! काय कलाकुसर आहे!" "अहो, ते तिकीट कौंटर आहे, म्युझियम अजून पुढे आहे" वगैरे.

हळूहळू पहिला, दुसरा करतकरत पाचसहाव्या मजल्यावर पोचतो. सातव्या शतकामधला पहिला भाला, दुसरा भाला असे करतकरत तेराव्या भाल्यापर्यंत मेंदू सॅच्युरेट व्हायला लागतो. मग डोक्यात ब्याकग्राउंडमध्ये अजून काय बघायचे राहिले आहे, उद्याची ट्रेन कधी आहे इ. विचारांची गर्दी वाढायला लागते. याचा वैताग नकळत कलाकृतींवरच निघायला लागतो.

"तेराव्या शतकातल भांडं, यातून काय बर पीत असतील लोक? पुढे.. हस्तलिखित ग्रंथ. हम्म. कंट्रोल सी-कंट्रोल व्हीची किंमत आता कळते आहे. पुढे..कुठल्यातरी राजाचा रत्नजडित मुगुट, च्यायला मजा होती राव यांची. रिसेशन नाही की काही नाही. पुढे.. हम्म रंग थोडे भडक वाटतायत. ऊप्स, कोण दा विंची का? सॉरी बॉस, काय आहे उद्याची ट्रेन पकडायची आहे, पोटात कावळे कोकलतायत. म्हणून थोडं दुर्लक्ष झाल. डोंट माइंड हं. बाकी कलर कॉम्बोमध्ये तुमचा ब्रश धरणारं जगात तरी कुणी आहे का? हे हे हे" इ.

अशा ठिकाणी आजूबाजूला नजर टाकलीत तर कुरूक्षेत्रावर घायाळ होऊन पडलेल्या वीरांप्रमाणे रंजले-गांजलेले पर्यटक अन्नपाण्याच्या शोधात गलितगात्र होऊन पडलेले आढळतील. (म्हूनतर बनियेलोक तिथे हाटेलं काढून बसले का नाय? साद्या पान्याच्या बाटलीला तीन-तीन युरो मोजून र्‍हैले नं भौ!)

म्हणून लूव्ह्र किंवा कलकत्त्याचे ऐतिहासिक म्युझियम अशी प्रचंड म्युझियम बघायला आवडतात. पण खरं सांगायच तर शेड्डारसारख्या एखाद्या पिटुकल्या गावातील ३० कोटी वर्षांमध्ये तयार झालेल्या नैसर्गिक गुहा आणि सोबतचे आटोपशीर प्रागैतिहासिक म्युझियम बघताना खूप मजा येते.

शंकेखोर वृत्ती

जे आहे ते स्वीकाराव नं? पण नाही, आमच्या मनात वेगवेगळ्या शंका यायला लागतात. आता पेंटींगचच घ्या. दा विंची, मायकेल वगैरे बाप लोक. पण बाकीच्यांच काय? सिस्टीन च्यापेलचं कॉन्ट्रॅक्ट अँजेलो, बोत्तीचेल्ली प्रभृतींना मिळाल्यावर गल्लीबोळातल्या चित्रकारांमध्ये चर्चा होत असणार. "काय तुम्ही, निस्ते हिते बसून टिंग्या टाकून र्‍हैले. तिकडे तो अँजेलो घेऊन बसला ना कॉन्ट्रॅक्ट. सगळी वशिलेबाजी, आता म्हैन्याच्या म्हैन्याला बक्कळ कमिशन मिळते का नाय बघा." आता अशा गल्लीबोळातल्या एखाद्या चित्रकाराची कलाकृती इथे नाही कशावरून? सोळाव्या शतकातले आहे म्हणून सगळेच उत्तम असे कुणी सांगितले? बर मला चित्रकलेतील ओ का ठो कळत नाही. खाली मास्टरपीस पाटी असली की आम्ही उत्सुकतेने बघणार.

क्या मेरा क्या तेरा

"मी येते आहे ना फ्रेममध्ये?" एका यांकिणीचा प्रश्न. बाइंचे आकारमान बघता कुठल्याही फ्रेममध्ये त्या न येणे अशक्य होते.

"आणि आयफेल टॉवर?"

ओत्तेरी! बाईंना टॉवरबरोबर फोटू हवाय तर. त्यात त्यांच्या क्यामेर्‍याचा झूम पिटुकला.

"बाई, मी मागे-मागे जातो. क्यामेर्‍यात तुम्ही आणि टॉवर दोन्ही आले की फोन करतो."

मला फोटोग्राफी अतिशय प्रिय आहे, पण प्रेक्षणीय स्थळे आणि फोटोग्राफी हे गणित मला सुटत नाही. ताजमहाल, पिसाचा मनोरा अशा ठिकाणांचे सर्व अँगलमधून, सर्व ऋतूंमध्ये, सकाळी, दुपारी, संध्याकाळी, रात्री, उत्कृष्ट फोटो लोकांनी आधीच काढून ठेवले आहेत. त्यात मी आणखी काय करणार? शिवाय क्यामेरा असला की काहीही नवीन दिसले की आधी फोटो काढण्याची घाई. त्यापेक्षा नकोच तो ताप डोक्याला. बरं लोकांना त्यांचे स्वतःचे फोटो घ्यायची हौस असते, पिसाचा मनोरा माझ्या मागे, पुढे, उजवीकडे, डावीकडे इ. मला ती ही नाही. त्यामुळे मी प्रेक्षणीय स्थळांना जाताना क्यामेरा बरोबर घेऊन जायचे सोडून दिले आहे.

गीत गाता चल

माझ्या मेंदूमध्ये रस्त्यांना जागा नाही. अजूनही संभाजी पुलावरून भरतला जायचे म्हटले तर मेंदू काहीवेळ हँग होतो. मग नवीन शहरात तर विचारूच नका. सदैव नकाशा हातात. आणि एखादा रस्ता लक्षात राहिला तरी मेंदू तो रस्ता रॅममध्ये टाकून देतो. काही वेळाने सगळे साफ. लगेच सिच्युएशननुसार गाणे वाजायला लागते. "कहां से तू आया और कहां तुझे जाना है.. गीत गाता चल.."

पूर्वी मुंबईच्या तीन लोकल लाईन लक्षात ठेवताना पंचाईत व्हायची. पॅरिसला गेल्यावर तिथल्या १६ रंगातल्या १६ मेट्रो लाइन पाहिल्यावर मेंदू म्हणाला, "तुझं तू बघ बाबा. माझं तर काही डोकच चालत नाही." पहिला दिवस पूर्ण भंजाळलो, दुसर्‍या दिवशी थोडे-थोडे लक्षात यायला लागले. मग नोत्र दामवरून आयफेल टॉवरला जायला कुठला मार्ग सर्वात चांगला हे शोधणे म्हणजे कोडे सोडवण्यासारखे वाटायला लागले. लहानपणी सकाळ वगैरेंच्या पुरवणीत बंडू एका कोपर्‍यात, त्याचा कुत्रा एका कोपर्‍यात आणि मध्ये गुंतागुंतीचे जाळे. बंडूला त्याच्या कुत्र्यापर्यंत कसे पोचवाल? तसे काहीसे.

सर्वात मोठा दुर्गुण. प्रत्येक गोष्ट ओव्हर-अ‍ॅनालाइझ करणे. पाय दुखत असताना, पोटात कावळे ओरडत असताना मोनालिसाची कलाकृती कितपत एन्जॉय करता येते? आणि पाच मिनिटे तिच्याकडे पाहिल्यावर नाविन्य संपते, मग वाटते इतका अट्टाहास कशासाठी? मग क्युकगार्ड आठवतो. "जोपर्यंत कुठलीही गोष्ट तुम्ही तटस्थपणे बघत नाही तोपर्यंत तिचा आस्वाद घेता येतो." प्रश्न वाढत जातात. खरेच टूरिझम इज ओव्हररेटेड असे वाटायला लागते.

पण मग रात्री पिवळ्या दिव्यांनी झगमगलेला आयफेल टॉवर दिसतो. दर पंधरा मिनिटांनी पांढर्‍या दिव्यांचा लखलखाट होतो. कुठल्याही क्यामेर्‍यात हे दृश्य बंदिस्त करणे शक्य नसते. आणि तसा प्रयत्न करणार्‍या लोकांची कीव यायला लागते. किंवा परत येताना टिजीव्हीमधून लांबच्या लांब पसरलेले हिरवेगार पट्टे, निळे आकाश, एक-दोन वाट चुकलेले ढग दिसतात. एप्रिलमधले सुरेख उन पडलेले. आणि मध्येच पिवळ्या फुलांची शेते लागतात. ती हिरवी-पिवळी-निळी रंगसंगती मेंदूत कोरली जाते. केवळ अवर्णनीय.

मग वाटते, याचसाठी केला होता अट्टाहास.

आय ड्रीम्ड अ ड्रीम

कथा-कादंबर्‍या, चित्रपट यामध्ये बहुतेकवेळा मनोरंजन करण्यासाठी कथानकात योगायोग, कथेला अनपेक्षित कलाटणी वगैरे गोष्टींचा वापर केला जातो. आपण वाचक लोकही पोएटीक जस्टीस किंवा अशा एखाद्या गोंडस नावाखाली हे चालवून घेतो. कारण खर्‍या आयुष्यात असे कुठे होते का? आणि खरेही आहे म्हणा. कारखान्यातील असेंब्ली लाइनमधल्या एकेका पार्टसारखा आपला एकेक दिवस. तोच साचा, तीच जडणघडण. पण मग एखादेवेळी कुठेतरी असा एखादा प्रसंग बघायला मिळतो की आपण आपल्या कोमामधून खडबडून जागे होतो.

मागच्या आठवड्यात बिटन्'स गॉट टॅलेंट या स्पर्धेत सूझन बॉयल स्टेजवर आली. सूझन स्कॉटलंडमधील एका खेड्यातून आलेली. तिच्या शहराबद्दल तिला विचारल्यावर तिला व्हिलेजेस हा शद्बही आठवेना. स्थूलत्वाकडे झुकणारी अंगकाठी, साधे कपडे, मेकअपचे नामोनिशाणही नाही. तिच्याकडे पाहून ही गाते यावर कुणाचा विश्वासही बसला नसता. ती आल्याबरोबरच परीक्षक आणि प्रेक्षक दोघांनीही तिला स्पर्धेत भाग घेण्याआधीच मनोमन बाद करून टाकले. परीक्षक सिमन कॉवेलने तिला तिचे वय विचारले. ४७ हा आकडा ऐकल्यावर त्याने डोळे फिरवले. पॅट्रोनाइझ करणे म्हणजे नेमके काय याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे ही मुलाखत होती. तिला विचारले, "तुझे स्वप्न काय?" "मला व्यावसायिक गायिका व्हायचे आहे." आणखी अविश्वास. डोंट जज अ बुक बाय इट्स कव्हर (किंवा आपले देशी, "दिखाओंपे न जाओ, अपनी अकल लगाओ") वगैरे सगळे पुस्तकात ठीक असते. प्रत्यक्षात आपण सर्व दिखाव्यांनाच भुलतो. सूझनने निवडलेले गाणेही अतिशय अवघड. ले मिजेराब्लमधील आय ड्रीम्ड अ ड्रीम. एकूणात आता हिची मस्त फजिती होणार आणि आपली दोन घटका करमणूक होणार असा अंदाज बांधून सगळेजण सावरून बसले.

संगीत सुरू झाले आणि सूझनने पहिली ओळ म्हटली. विश्वरूपदर्शन म्हणजे काय हे कुणाला जाणून घ्यायचे असेल तर त्यावेळेस ऐकणार्‍यांचे चेहरे पहावेत. परीक्षकांचे आ वासलेले, बाकी सर्व लोक उस्फूर्तपणे उभे राहिले आणि टाळ्यांचा कडकडाट झाला. ती आली, तिने गायले आणि तिने जिंकले. या अद्भुत प्रसंगाला दाद देताना सर्वांचे डोळे पाणावले होते. असे गायल्यानंतर सूझनने पात्रता फेरी ओलांडली यात फारसे आश्चर्य नाही. आश्चर्य हे की या प्रसंगाची यूट्यूबवरील चित्रफित सहा दिवसात २०,२६७,१६० लोकांनी बघितली. सूझनला आत्ताच इतकी लोकप्रियता मिळाली आहे की जणू तिने स्पर्धाच जिंकली.

आय ड्रीम्ड अ ड्रीम फार दु:खी गाणे आहे. सूझनने मात्र हे गाऊन तिचे आयुष्यभराचे स्वप्न पूर्ण केले. सूझनची चित्रफित इथे.

इटालियन भेट

माझी सिल्व्हियाशी भेट आंतरजालवर झाली. तिची भारताबद्दलची आस्था पाहून तिची छोटीशी मुलाखतही घेतली होती. इटलीमध्ये चार वर्षे काढल्यानंतर माझी इटली आणि इटालियन संस्कृतीबद्दलची मते जाणून घेण्यासाठी सिल्व्हियाने माझी मुलाखत घेतली. मूळ मुलाखत इटालियनमध्ये आहे पण गूगलदेवामुळे अनुवाद इथे वाचायला मिळेल.

सिल्व्हियाचे अनेकानेक आभार.